Ruway ñankunap pusaynin

Multilinguistics llamk'ayqa revisiones sistemáticas, revisiones de alcance nisqakunapi apaykachasqa ruway ñankunata chaskin. Kay pusayqa editores, qillqaqkuna, qhawariqkuna ima kay ruwaykunamanta sapa kuti tapusqankuman kutichin, ima raykuchus chaynata ruwasqanta willaspa. Rikuchiykunaqa llamk'aypa ñawpaq qhawayninmanta kanku: kastilla, portugués, inglés simikunap digital tikrakuyninkunamanta revisión de alcance.

Wakichiywan qillqachiy

¿Revisión de alcance nisqaqa imataq, imaraykutaq llamk'ayqa chaywan qallarin?

Revisión de alcance nisqaqa juk jatun rimanamanta yachay qillqakunata riqsichin: ima ruwaykuna taripasqa kanku, ima willaykunawan, ima ñankunawan; maypitaq mana junt'asqa k'itikuna kachkanku. Revisión sistemática nisqamanta sapaqqa, manam juk intervenciónpa ruwasqanta tupuyta nitaq rikuchiykunap sinch'i kayninta ñiqichayta mask'anchu. Digital simi tikrakuymanta taripaykunaqa sociolingüística, corpus, computadora lingüística, yachachiy ima ukhupi ch'iqisqa kachkanku. Chayrayku llamk'ayqa kay qhawaywan qallarin: aswan sut'inchasqa taripaykunata wakichinapaq chay qillqakunap mapan munakun. PRISMA-ScR (Tricco et al., 2018) ñanchaykunata, Joanna Briggs Institute (JBI) pusayninta ima qatin.

¿Imaraykutaq manaraq mask'aykunata ruwaspa protocolota qillqachina?

Protocoloqa tapuykunata, yaykuchinapaq kamachiykunata, pukyukunata, mask'aykunata, akllaypa, tantachaypa rikch'ayninta ima willarin. Bases bibliográficas nisqakunapi mask'ananta ñawpaqta Open Science Framework (OSF) nisqapi pachayuqta tukuy runapaq qillqachispaqa, tarisqakunata riqsisqanmanta qhipa akllanapaq kamachiykuna mana paykunaman jinallata tikrachisqa kasqanta chiqanchakunman. Kayqa akllay sesgo nisqamanta jark'akuypaq yanapaymi; revistas científicas nisqakuna chayta chaninchanku.

¿Qillqachinanta ñawpaqta wakin llamk'ay qallarirqa chayri?

Registroqa ima ruwasqaña kasqanta sut'ita willan. Ñawpaq revisiónpiqa, llamk'aypa pukyu qillqa tantayninta akllay, juk piloto nisqapi akllayta malliy ima protocolo manaraq qillqachisqa kachkaptin ruwakurqa. Pilotomanta qhipa iskay kamachiykunata yapakurqa. Qillqachisqa protocoloqa kay ruwaykunata, pachankunata, imaraykutaq musuq kamachiykuna pilotopi niykunata mana tikrachisqanta willarin. Ñawpa ruwasqakunata willayqa allin ruwaymi; pakayqa mana allinchu kanman.

¿Protocoloqa qillqachisqamanta qhipa tikrakunan kan chayri?

Tukuy qhipamanta tikrachiyqa desviación jina qillqakun: ima pacha, imarayku, ña ruwasqapi ima tikrachin, chaykunawan. Tukusqa artículoqa chay desviaciones nisqakunata willan.

Pukyukunawan mask'aykuna

¿Imaraykutaq llamk'aypa pukyu qillqa tantayninwan qallarin?

Llamk'ayqa taripaynin sayasqan qillqakunata tantachan; chaykunata ñawpaqta akllakun. Ichaqa chay tantayqa manam revisiónpa saywanta churanchu. Chaymanta bases bibliográficas, literatura gris pukyukuna ima qhawakun. Revisiónpa diagrama de flujo nisqanqa tantaymanta jamuq registros nisqakunata, sapa pukyumanta jamuqkunata ima sapaqta rikuchin.

¿Mayqin pukyukunataq qhawakun?

Scopus, Web of Science, SciELO, Redalyc, Dialnet, OpenAlex bases nisqakuna; literatura gris nisqapaq Biblioteca Digital Brasileña de Tesis y Disertaciones (BDTD), CAPESpa Catálogo de Tesis y Disertaciones, Dialnetpa tesis doctorales, UNESDOC (UNESCO); chaymanta yaykuchisqa revisiones nisqakunap referencias sinrinkuna. Kay tantayqa tukuy suyukunap, Iberoaméricap ima qillqa ruwasqankuta qhawayta mask'an.

¿Mask'aykunata imaynata ruwakun, imaraykutaq wakmanta ruwakunman?

Revisiónpa sapa rimanapaq mask'anapaq simikunata protocolopi inglés, kastilla, portugués simikunapi takyachikun. Sutipi, resumenpi, palabras clave nisqakunapi mask'akun. Sapa mask'ayqa qillqakun: pacha, base, chay kikillan mask'anapaq rimay, filtros, tarisqakunap yupaynin ima. Kay qillqawan mayqin taripaqpas mask'ayta wakmanta ruwaspa sapa registro maymanta jamusqanta riqsiyta atin.

¿Mask'aypa cobertura nisqanta malliyqa imapaqtaq?

Tukuchaq mask'aykunata manaraq ruwaspa, mask'anapaq rimaykunata Scopuspi mallikun, ña allin tupaq kasqanta riqsisqa taripaykuna tantaywan tupachispa. Chay taripaykunap 80 % nisqanmanta pisi tarikun chayqa, mask'anapaq simikuna qhawarikun, malliy wakmanta ruwakun. Sapa muyu qillqakun. Kay malliyqa mana allin mask'anapaq rimaywan sut'i kaq qillqakuna jawaman saqikunanta pisiyachin.

¿Imaraykutaq pachaqa 2007 watamanta qallarin?

2007 watapi iPhone lluqsirqa, Twitterwan Facebook ima mast'arikurqa. Chaymanta teléfonos inteligentes nisqapi willanakuywan redes sociales nisqakunaqa taripasqa ruwaykunap aswan jatun k'itinman tukurqanku. Ñawpaq qillqakunataqa contexto jina citakun, ichaqa mana yupakunqakuchu. Taripasqa pachaqa qhipa mask'aypa pachanpi tukukun; chay pacha willakun.

¿Literatura gris nisqata yaykuchinkuchu?

Arí. Tesis, disertaciones, informes, preprints nisqakunaqa revistasman mana chayaq willaykunata achkha kutipi tantachanku, aswanta Iberoamérica ruwasqankupi. Kay qillqakunaqa sapa kutita literatura gris jina riqsichisqa kanku; síntesispi sapaqta rikuchikun. Chaynapi, juk tukuchay kay qillqakunapi sayan chayqa, sut'ita willakun.

Taripaykunata akllay

¿Imaraykutaq iskay sapanchasqa qhawariq, juk kimsa kaqtaq mana tupanakuyta allichanapaq?

Sapa registrota iskay runa qhawarinku, wakpa nisqanta mana yachaspa. Mana kikinta ninku chayqa, kimsa kaq qhawariq tukuchan. Kay ruwayqa juk runallap munayninpa, pantayninpa ima atiyninta pisiyachin. Qhawariqkunap tupanakuynin Cohenpa coeficiente kappa nisqanwan tupukun, artículopitaq willakun.

¿Imaraykutaq qhawariqkunap sutinkuna mana riqsichikun?

Akllaypi qhawariqkunaqa revisores pares jina llamk'anku. Mana sutin rikuchisqankuwanqa sapanchasqa niyninkuta jark'akun. Yanapayninkunaqa ukhullapi qillqasqa kanku; artículoqa runakunap sutinkunata mana quspa ruwayta willarin.

¿Mana resumenniyuq, mana junt'a qillqan tarikuq registros nisqakunawan imata ruwakun?

Mana resumenniyuq registrota sutinwan, ñawpaq p'anqankunawan ima qhawakun. Iskayrayay qhipakun chayqa qatiriq pataman pasan. Junt'a qillqa mana tarikun chayqa, bibliotecas nisqakunapi, acceso abierto pukyukunapi, préstamo servicios nisqakunapi, qillqaqkunanwan ima mask'akun. Chaywanpas mana tarikun chayqa, mana acceso kasqanrayku jawaman saqikun, informepitaq sutichakun. Yaykuchiyqa manam jayk'aqpas ña llamk'aypa tantayninpi kasqanman sayanchu.

¿Akllaypi inteligencia artificialta apaykachankuchu?

Qhawariqkunaqa inteligencia artificial herramientas nisqakunata yanapakuq jina apaykachayta atinku. Ichaqa sapa registromanta tukuchaq niyqa paykunapmi. Kay herramientakunap apaykachiyninqa artículop metodología nisqanpi willakun.

Qhawaywan tantachay

¿Taripaykunap willayninkunata imaynata jurqukun?

Sapa yaykuchisqa taripaypaq takyachisqa willaykuna qillqakun: simi, suyu, región, plataforma, rimana, ruway, willaykuna, diseño, ñan, tikrakuymanta yuyay, tarisqakuna, saywakuna ima. Niyninkunaqa jurquyta qallarinanta ñawpaqta takyachisqa kanku. Chunka taripaypi iskay runa mallinku; wakinkunamanta juk runa jurqun, waktaq juk muestra ukhupi qhawarin.

¿Imaraykutaq Iberoaméricamanta rikuchiyta ñawpaqta rikuchikun?

Mayqin suyumantapas taripaykunata yaykuchikun. Ichaqa sapa taripaypa regiónnin qillqakun. Síntesisqa ñawpaqta Iberoaméricamanta rikuchiyta riqsichin, kayqa llamk'aypa kunan aswan ñawpaq qhawananmi. Chaymanta wak regionesmanta rikuchiyta, tupachinapaq, rikuchin.

¿Imaraykutaq sapa taripaypa calidadninta mana críticamente chaninchakun?

Revisiones de alcance nisqakunapi sapa kuti ruwasqaman jinaqa, kaypa mask'asqanqa rikuchiykunata mapapi jina riqsichiy, manam sapa taripaypa sinch'i kayninta chaninchaychu. Chayrayku revisiónqa tarisqakunata mana ñiqichanchu, nitaq ima ruwaychus wakta ruwachisqanta ninchu. Kayqa limitación jina willakun.

Qillqaq kaywan yanapayta riqsichiy

¿Kuska qillqaqkuna imaynata yanapanku, imaynataq riqsichikun?

Editorqa sut'inchasqa ruwanakunawan yanapanakuyta tinkuchin. Yanapaykunaqa CRediT ñiqichayninman jina riqsichisqa kanku. Sapa artículo apachikunanta ñawpaqta kuska qillqaqkuna chayta ari ninku; Yanapanakuy p'anqata qhaway.

¿Protocolota maypi qhawakunman?

Ñawpaq revisiónpa protocolonqa OSF nisqapi 2026-11-09 pachapi tukuy runapaq qillqachisqa karqa: doi:10.17605/OSF.IO/67EVR. Registroqa mana tikrachinapaq takyachisqa versiónmi. Kanman qhipa desviaciones nisqakunataqa artículopi willakun. Multilinguistics llamk'ayqa sapanchasqa taripayninkunap registros nisqankuta OSFpi tantachan.